25 lutego 1567  roku król Zygmunt August wydaje dekret w sprawie utworzenia w Pucku bazy królewskiej floty kaperskiej.

Flota Kaperska, działająca w latach 1560–1572, składała się z uzbrojonych statków handlowych. Zorganizowana przez króla polskiego Zygmunta Augusta w związku z realizacją polityki morskiej monarchy oraz wojną inflancką była namiastką polskiej floty wojennej. W 1560 roku Zygmunt August postanowił założyć blokadę gospodarczą portu w Narwie, by w ten sposób utrudniać kontakty handlowe (w tym zaopatrywanie się w broń) Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. Wystawiono wówczas siedem tzw. listów kaperskich przeznaczonych dla szyprów, którzy zechcieli podjąć ryzyko łupienia pod egidą królewską statków uczestniczących w żegludze narewskiej. Jednym z pierwszych „strażników morza” (termin ukuty przez dyplomację władcy) został gdański szyper Matthias Scharping dowodzący statkiem „Greife” („Gryf”), który przeszedł wraz z innymi kaprami na służbę królewską (między innymi gdańszczanie Martin Preuss i Niclas Figenow).

Zainteresowanie gdańskich szyprów działalnością kaperską wynikało z przyczyn gospodarczych i wiązało się ze stopniowym wycofywaniem się Gdańska z aktywnego handlu morskiego na rzecz pośrednictwa handlowego na terenie miasta, co spowodowało pojawienie się grupy bezrobotnych szyprów i marynarzy. W kaperstwie upatrywali źródła dochodów niektórzy gdańscy armatorzy i kupcy, np. Paul Glasow (posiadał udziały w co najmniej 23 statkach kaperskich).  Do zadań floty kaperskiej należało atakowanie nieprzyjacielskich statków handlowych (głównie duńskich), które następnie wraz ze znajdującymi się na nich towarami były zajmowane, odprowadzane do portu w Gdańsku, po czym sprzedawane dla zysku. Umowa pomiędzy królem a kaprami przewidywała, że dziesiąta część zdobytych w ten sposób łupów winna być przekazywana do skarbu królewskiego.

Działalność kaprów, jako sprzeczna z interesami Gdańska, spotkała się najpierw z niechęcią, a następnie otwartą wrogością ze strony władz miejskich. Zastrzeżenia Rady Miejskiej budziła nieuregulowana kwestia sprawowania jurysdykcji nad „strażnikami morza”, a także groźba reperkusji wobec handlu gdańskiego. Do 1564 roku władze Gdańska nie przeciwstawiły się otwarcie królowi, tolerując operowanie floty kaperskiej z portu gdańskiego, dopiero w roku 1565 podjęły działania zmierzające do usunięcie statków kaperskich z miasta. W 1567 roku baza floty przeniesiona została do Pucka, choć kaprzy zawijali często do Gdańska, port pucki nie posiadał bowiem odpowiedniego zaplecza logistycznego. Dochodziło na tym tle do zatargów pomiędzy Gdańskiem a reprezentującą monarchę powołaną w roku 1568 Komisją Morską.

Eskalację konfliktu spowodowały wydarzenia z nocy z 18 na 19 VI 1568, gdy grupa kaprów królewskich napadła i ograbiła kaszubskich chłopów przybyłych z towarami do Gdańska. Jedenastu ujętych kaprów za sprawą burmistrza Constantina Ferbera osądzono i skazano 23 VI 1568 na karę śmierci przez ścięcie, ignorując tym samym roszczenia Komisji Morskiej, domagającej się przekazania winnych pod jej jurysdykcję. Wkrótce też komendant twierdzy w Wisłoujściu, Jost Zander, polecił ostrzelać z armat wchodzące do portu gdańskie okręty kaperskie (jeden zatonął). Na sejmie lubelskim w 1569 roku obradowano między innymi nad sprawą stosunku Gdańska do kaprów, czterech spośród nich, jako najbardziej zasłużonych w służbie królewskiej, zostało w akcie demonstracji przychylności wobec nich nobilitowanych (Niclas Figenow, Johann Tressler, Asmus Gendrichsen i Michael Starosta).


W 1571 roku Komisja Morska ogłosiła w imieniu króla 28 artykułów określających prawa i przywileje kaprów królewskich; ustalały one formułę przysięgi „żołnierzy morskich” składanej przed komisją (reprezentującą władcę), określały przepisy karne i obowiązki szyprów w trakcie działań zbrojnych, tryb postępowania z jeńcami i łupami, przede wszystkim obowiązek rozliczania się przed komisją i zdawania jej wszystkich zdobyczy pozyskanych przez kaprów. Artykuły te nie doczekały się jednak pełnej realizacji. W tym czasie liczebność floty kaperskiej osiągnęła stan 20–25 statków. Zaprzestała działalności w roku 1572 (ograniczonej już po podpisaniu w 1570 pokoju kończącego wojnę inflancką) wobec wrogiej postawy Gdańska oraz śmierci króla Zygmunta Augusta. 

na podstrawie www.gedanopedia.pl opracował MAS

Autor

Możliwość dodawania komentarzy nie jest dostępna.