1 października 1945 roku, zaledwie 5 miesięcy po zakończeniu wojny, ukazał się pierwszy powojenny numer miesięcznika „Morze”. Redakcja odcinała się od przedwojennego dorobku pisma i w żaden sposób nie nawiązywała do przedwojennego „Morza”. Do przedwojennej tradycji pisma nawiązano dopiero w 1957 roku.

Po wojnie „Morze” reaktywowano już w listopadzie 1945 roku jednak w  żaden sposób nie nawiązywało ono do przedwojennego tytułu. Pozostało organem Ligi Morskiej, ale początkowo nie kontynuowano numeracji chociaż do wybuchu wojny wydano aż 166 numerów w ciągu 16 lat istnienia gazety. Pismo zmieniało podtytuł, co wynikało z wpływu zewnętrznych czynników, głównie natury organizacyjnej, zmieniał również nazwę wydawca, od roku 1946 była nim Liga Morska, która w kolejnych latach dzieliła wydawanie tytułu z Marynarką Wojenną, w kolejnych latach, wydawcą zostało Wydawnictwo Morskie, które po reorganizacji w 1952 roku zostały przemianowane na Wydawnictwa Komunikacyjne. Kolejna zmiana nastąpiła w roku 1973, kiedy wydawcą została RSW Prasa-Książka-Ruch. Pismo miało bardzo ustabilizowaną sytuację finansową, dzięki temu ukazywało się regularnie i bez większych opóźnień, a numery łączone były wynikiem nie braku środków, a często w tym czasie zachodzących zmian organizacyjnych. Także cena była stabilna, a jej zmiana powodowana była zazwyczaj generalną regulacją cen dokonywana na szczeblu partyjno-rządowym. Przeciętnie stała cena utrzymywana była przez dekadę, i od roku 1952 do skokowej zmiany cen w 1982 roku będącej skutkiem kryzysu gospodarczego, wzrosła z 2 do 6 złotych.

Pierwsze powojenne wydanie „Morza”, z października 1945 roku.

Pierwszy częściowo kolorowy numer pisma wydano w roku 1954,  w kolejnych latach pismo ukazywało się w połowie jako kolorowe, nadal wiele stron pozostawało jednak czarno-białych. Wiele do życzenia pozostawiał także papier; szorstki, żółty i niskiej jakości.

Powojennymi redaktorami naczelnymi byli kolejno: Franciszek Walicki, Bronisław Miazgowski, Alicja Azembska, Józef Wójcicki, ponownie Alicja Azembska oraz Jerzy Miciński, związany z redakcją ponad 40 lat, początkowo jako sekretarz redakcji, a zasiadający w fotelu naczelnego od stycznia 1969 roku do końca 1987 roku. Po nim redaktorem został Janusz Wolniewicz, długoletni publicysta „Morza” i wieloletni zastępca redaktora naczelnego.

Numer majowo-czerwcowy z 1947 roku.

W 1948 roku doszło do połączenia redakcji „Morza” i „Marynarza Polskiego” co spowodowało widoczną zmianę tematyki. W piśmie pojawiło się zdecydowanie więcej problematyki wojskowej, prezentowano okręty wojenne, służbę marynarza, pisano o zagrożeniu zewnętrznym i apelowano o nasilenie walki o pokój podkreślając zagrożenie dla pokoju i konsolidując czytelników wokół kreowanych zagrożeń. Zmniejszeniu uległa tematyka historyczna, poradnikowa i zagadnienia związane z Ligą Morską, w to miejsce pojawiają się teksty indoktrynujące charakterystyczne dla tego okresu. Mariaż „Morza” z „Marynarzem Polskim” trwał od początku 1948 roku do numeru 9/1949, kolejny, październikowy, powrócił do tradycyjnego tytułu, co redakcja uzasadniła wypełnieniem roli obu połączonych tytułów i chęcią wypełniania nowych zadań.[1]

Okłądka numeru listopadowego z 1949 roku, po połączeniu tytułów.

W styczniu pismo ukazało się zatytułowane „Morze i Młody Żeglarz”, jednak już w lutym powrócono do „starego” „Morza”, którego zyskało nowe logo, pozostające niemal niezmienione przez prawie 40 kolejnych lat, do października 1991 roku.

Okładka numeru styczniowego z 1952 roku.

„Morze’ od roku 1952 zmieniło układ graficzny i zaadaptowało na swoje potrzeby kilka stałych rubryk „Młodego Żeglarza” Choć oficjalnie doszło do połączenia obydwu tytułów, to w praktyce można odnieść wrażenie, że to ”Młody Żeglarz” był stroną dominującą, ponieważ wiele gotowych rozwiązań graficznych z tego pisma zastosowano w „Morzu”, które uległo dzięki temu zasadniczej zmianie.

Okładka numeru czerwcowego z 1952 roku. Chociaż żeglarstwo morskie wówczas praktycznie nie istniało, pojawiało się na okładkach czasopism.

Stało się tytułem lepiej adresowanym do młodego czytelnika, o bardziej czytelnym układzie graficznym, zaniechano niemal całkowicie publikacji materiałów o charakterze organizacyjnym, związanych z Ligą Morską i skoncentrowano się na popularyzacji morza w wielu aspektach – począwszy od pracy na morzu aż po jego historię.

Okładka pisma z 1957 roku.

Lata pięćdziesiąte i sześćdziesiąte to stabilizowanie pozycji pisma na rynku, w 1959 roku nakład osiągnął 100.000 egzemplarzy, ale redakcja systematycznie zwiększała zasięg. Za granicę wysyłano wówczas 735 egzemplarzy do 28 krajów, o czym informowano w rocznicowym materiale odredakcyjnym pisanym z okazji 35-lecia tytułu, do której to rocznicy coraz częściej się odwoływano .[2] Od stycznia 1960 roku na okładce przywrócono numerację biegnąca od początku pisma, czyli od listopada 1924 roku, a bieżący numer był 350-tym w 35-letniej działalności „Morza”.

Dla redakcji oznaczało to kontynuowanie tradycji przedwojennego pisma, całkowicie odmiennego od  poprzednika, ale także narażało ją na ataki ze strony władz. Tytuł ukazywał się bez opóźnień, miał stałą liczbę kolumn, niezmienną przez wiele kolejnych lat, także cena, choć rosła, pozostawała bardzo stabilna. Nie łączono także wydań, co było częstą praktyką słabszych pism, jednym słowem redakcja korzystała ze źródła finansowania tytułu i skoncentrowała się na przygotowaniu dobrego czasopisma, atrakcyjnego nie tylko dla branży, ale również dla młodzieży i osób nie mieszkających na Wybrzeżu.

Począwszy od lat pięćdziesiątych w „Morzu” zamieszczano coraz więcej materiałów agitacyjnych, o zabarwieniu politycznym, publikowano obszerne materiały poświęcone Józefowi Stalinowi i Bolesławowi Bierutowi, drukowane z okazji urodzin i doniosłych wydarzeń z tej sfery życia publicznego.

Jeden z przykładów agitacyjnego charakteru pisma.

W następnej dekadzie, po zmianach ustrojowych z 1956 roku tego typu materiałów było nieco mniej, ale powrócono do polityki i ideologii z początkiem lat siedemdziesiątych wraz z nowymi władzami i propagandą sukcesu, która zdominowała przekaz medialny tego okresu. Drukowano wówczas oficjalne dokumenty partyjne, obszernie informowano o stanie przygotowań do zjazdów partii, prezentowano dokonywane zmiany na szczytach władz partyjnych. W późniejszych latach „Morze”, podobnie jak większość prasy polskiej, szeroko informowało także o zmianach na szczytach władzy.[3]

Żeglarstwo często gościło na okładce pisma.

Agitowano także za programem partii pokazując przykłady pracowników sektora stoczniowego, ich codzienną pracę i działalność społeczną.  Tego rodzaju materiały łączono w cykle, np. „Morskie kariery XXV-lecia” w 1969 roku i „Morskie kariery XXX-lecia” pięć lat później.[4]

Lata osiemdziesiąte przyniosły zmianę akcentów i choć polityki wówczas w „Morzu” także nie brakowało, to jednak tematyka ta podejmowana była nieco bardziej powściągliwie nie angażując się w publicystykę zabarwioną agitacyjnie, a jedynie ograniczając się do materiałów o charakterze informacyjnym.

Kolejny zakręt w dziejach pisma nastąpił wskutek przemian gospodarczych końca lat 80, ale to już odrębna historia…


[1]  (ba), Od Redakcji”, „Morze” nr 10/1950, str. 2

[2]  (ba), XXXV”, „Morze” nr 11/1959, str. 14

[3] Sławomir Sierecki, „Kurs Socjalizm!”, „Morze” nr 1/1950, str. 3-4, Mieczysław Wągrowski, „Umiłowanie morza przekujemy w czyn dla Polski Ludowej”, „Morze” nr 8-9/1950, str. 4,  (ba), „Polska Rzeczypospolita Ludowa, „Morze” nr 2/1952, str. 3, (ba), „Flota Wielkiego Planu”, „Morze” nr  2/1952, Kazimierz Błahij, Banderę Ludową niesiemy”, „Morze” nr 10/1952, str. 4-5, str. 4-5, Grażyna Murawska, „W myśl zjazdowych tez”, „Morze” nr10/1968, str. 2-5, Czesław Wojewódka, „Gospodarka morska między zjazdami”, „Morze” nr 10/1968, str. 12-15, (ba), „Po V Zjeździe”, „Morze” nr 12/1968, str. 3, (ba), „Nowe władze PZPR”, „Morze” nr 1/1976,  (ba), „Dla dobra Polski i Polaków będziemy umacniać  związek naszego państwa z morzem”, „Morze” nr 8/1978, str. 2-3, Sławomir Cieśliński, „Z czym w trzecie tysiąclecie”, „Morze” nr 2/1980, str. 3-4, (ba), „Stanisław Kania powołany na I sekretarza KC PZPR”, „Morze” nr 10/1980, str. 2, (ba), „Wojciech Jaruzelski premierem PRL”, „Morze” nr 3/1981, str. 2, (ba), „Witamy Nadzwyczajny Zjazd PZPR”, „Morze” nr 7/1981, str. 2, a), „Uchwała X Plenum KC PZPR”, „Morze” nr 12/1982, (ba), Konstantin Czernienko sekretarzem generalnym KC KPZR”, „Morze” nr 2/1984, str. 2, (ba), „Posłowie z morskim rodowodem”, „Morze” nr 12/1985, str. 4-5, (ba), „Rozpoczęła się IX kadencja Sejmu PRL”, „Morze” nr 1/1986,

[4]  Grażyna Murawska, „Barwne życiorysy”, „Morze” nr 9/1968, str. 12-14, Grażyna Bral, „Dobrze zasłużony”, „Morze” nr4/1969, str. 15, Grażyna Murawska, „Brygada Cynki”, „Morze” nr 5/1969, str. 6-7, (ba), „Oni budują Port Północny”, „Morze” nr 7/1975, str. 3-4, Joanna Krzysztof, „Jezierscy”, „Morze” nr 9/1975, str. 2-3, Joanna Krzysztof, „Cwynarowie”, „Morze” nr 1/1980, str. 3-4,

Marek Słodownik

Autor

Możliwość dodawania komentarzy nie jest dostępna.